Холливудын тулаант киноны нэрт төлөөлөгчдийн нэг Жан-Клод Ван Дамм өнөөдөр 66 нас хүрч байна.
Жан-Клод Ван Дамм нь тулааны урлагийн ур чадвар, өндөр өшиглөлт, уян хатан хөдөлгөөн, биеийн хүчний гайхалтай бэлтгэлээрээ дэлхийд танигдсан жүжигчин юм. “Bloodsport”, “Kickboxer”, “Universal Soldier”, “Timecop” зэрэг кинонд бүтээсэн дүрүүд нь түүнийг 1980–1990-ээд оны тулаант киноны гол оддын нэг болгосон билээ.
Жан-Клод Камиль Франсуа Ван Варенберг 1960 оны аравдугаар сарын 18-нд Бельгийн Брюссель хотын Берchem-Сент-Агат дүүрэгт төржээ. Тэрбээр Евгений болон Элиана ван Варенберг нарын гэр бүлд өссөн бөгөөд багаасаа зураг зурах, спортод сонирхолтой байв.
Ван Дамм 11 настайдаа эцгийнхээ зөвлөснөөр шотокан каратэгээр хичээллэж эхэлсэн байна. Түүний анхны дасгалжуулагч нь Клод Гоэц байв. Тогтмол бэлтгэл сургуулилтын үр дүнд бие бялдар, хурд, хөдөлгөөний эвсэл нь сайжирч, өсвөр насандаа тулааны урлагийн тэмцээнүүдэд оролцох болжээ.
Тэрбээр каратэгээс гадна бодибилдинг болон сонгодог бүжгээр хичээллэж байсан нь хожим кинонд үзүүлдэг уян хатан хөдөлгөөн, нарийн техникээ хөгжүүлэхэд нь тусалсан юм. Ван Дамм 18 настайдаа каратэгийн хар бүс хүртэж, Европын мэргэжлийн каратэгийн тэмцээнүүдэд амжилт гаргажээ. Мөн бодибилдингийн тэмцээнд оролцож, “Ноён Бельги” цол хүртсэн байна.
Ван Дамм анх Бельгид биеийн тамирын заал ажиллуулж, тулааны урлагийн бэлтгэл хийж байсан ч кино жүжигчин болох хүсэл нь түүнийг АНУ руу хөтөлжээ. Тэрбээр 1980-аад оны эхээр Лос-Анжелес хотод ирж, Холливудад хөл тавихын тулд олон төрлийн ажил хийж, киноны дүрийн сонгон шалгаруулалтад оролцдог байв.
Түүний анхны томоохон кинонуудын нэг нь 1986 оны “No Retreat, No Surrender” байлаа. Харин 1988 онд нээлтээ хийсэн “Bloodsport” кино Ван Даммын карьерт жинхэнэ эргэлт авчирсан юм.
Бодит тулааны урлагийн тэмцээнүүдээс сэдэвлэсэн уг кинонд тэрээр Франк Дюксийн дүрийг бүтээж, тулааны ур чадвар, өндөр өшиглөлт, хурдацтай хөдөлгөөнөөрөө үзэгчдийн анхаарлыг татжээ. Кино амжилт олсны дараа Ван Дамм олон улсын хэмжээнд танигдаж, тулаант киноны гол дүрүүдийг бүтээх болсон байна.
1989 онд “Kickboxer” кинонд тоглосноор Ван Даммын нэр хүнд улам өсөв. Тэрбээр ахынхаа өшөөг авахын төлөө тулааны урлагаар бэлтгэгдэж буй Курт Слоуны дүрийг бүтээсэн юм. Киноны тулааны хэсгүүд, бэлтгэлийн дүрслэлүүд нь тулаант кино сонирхогчдын дунд алдартай болсон.
Үүний дараа “Lionheart” (1990), “Death Warrant” (1990), “Double Impact” (1991), “Universal Soldier” (1992), “Hard Target” (1993), “Timecop” (1994), “Sudden Death” (1995) зэрэг кинонд тогложээ.
“Double Impact” кинонд тэрбээр ихрүүдийн дүрийг давхар бүтээсэн бол “Universal Soldier”-т ой санамжаа алдсан цэрэг Люк Деверогийн дүрээр үзэгчдэд хүрсэн. Харин “Timecop” кино нь цаг хугацаагаар аялах шинжлэх ухааны уран зөгнөлт сэдвийг тулаант кинотой хослуулснаараа онцлог байв.
Эдгээр бүтээлүүд Ван Даммыг Арнольд Шварценеггер, Сильвестер Сталлоне зэрэг тухайн үеийн тулаант киноны одуудтай зэрэгцүүлэн нэрлэхэд хүргэсэн юм.
Ван Дамм зөвхөн жүжигчнээр хязгаарлагдаагүй. 1996 онд “The Quest” киног найруулж, гол дүрд нь тоглосон бөгөөд зохиол боловсруулах ажилд ч оролцжээ. Тус бүтээлд олон улсын тулааны тэмцээнд оролцож буй хүний түүхийг өгүүлдэг.
1990-ээд оны сүүлээр түүний зарим кино өмнөх бүтээлүүдийнх нь адил амжилт олж чадаагүй бөгөөд зах зээлд шууд видео хэлбэрээр гарсан кинонуудын тоо нэмэгдсэн байна. Гэсэн ч тэрбээр тулаант киноны жанрт эргэн хүч сорьж, өөрийн дүр төрхийг шинэ өнцгөөс харуулахыг зорьжээ.
2008 онд нээлтээ хийсэн “JCVD” кино Ван Даммын уран бүтээлийн замналд онцгой байр суурь эзэлдэг. Тус бүтээлд тэрбээр өөрийнхөө уран сайхны хувилбарын дүрийг бүтээж, карьерын уналт, гэр бүлийн асуудал, алдар нэрийн дарамттай нүүр тулж буй жүжигчнийг харуулсан юм.
Өмнөх тулаант кинонуудаас ялгаатай нь “JCVD” түүний биеийн хүч, тулааны ур чадвараас гадна жүжиглэх чадвар, сэтгэл хөдлөлийг илэрхийлэх боломжийг нь онцолсон байна. Уг кино шүүмжлэгчдээс эерэг үнэлгээ авч, Ван Даммын карьерын шинэ үеийг эхлүүлэхэд нөлөөлжээ.
2012 онд тэрбээр Сильвестер Сталлонегийн “The Expendables 2” кинонд гол эсрэг дүрийн нэгийг бүтээж, тулаант киноны ахмад оддын бүрэлдэхүүнд нэгдсэн юм. Мөн “Kung Fu Panda 2” хүүхэлдэйн кинонд Мастер Крокийн дүрд дуу оруулж, уран бүтээлийн хүрээгээ тэлсэн байна.
Ван Даммыг “The Muscles from Brussels” буюу “Брюсселийн булчин” хэмээн нэрлэдэг. Энэ хоч нь түүний төрөлх хот төдийгүй биеийн хүч, тулааны урлагийн бэлтгэл, хөдөлгөөний онцлогтой холбоотой юм.
Тэрбээр дэлгэцэнд үзүүлдэг өндөр өшиглөлт, хуваагдалт суулт, акробат хөдөлгөөнөөрөө бусад тулаант киноны жүжигчдээс ялгарч ирсэн. Ван Даммын бүтээлүүд тулааны урлагийг киноны үйл явдалтай хослуулж, 1980–1990-ээд оны тулаант киноны хэв маягийг тодорхойлоход нөлөөлсөн билээ.
Өдгөө Жан-Клод Ван Дамм нь Бельгиэс гаралтай, олон улсын хэмжээнд танигдсан жүжигчин, тулааны урлагийн тамирчин, найруулагчийн хувиар кино урлагийн түүхэнд нэрээ үлдээсэн уран бүтээлч юм.
