Булган аймгийн Сайхан сумын нутагт эртний Түрэгийн үед холбогдох хүн чулуун хөшөө, чулуун хашлага бүхий дурсгалууд хадгалагдан үлджээ. Эдгээр нь тухайн үеийн нүүдэлчдийн түүх, соёл, зан заншил, урлагийн өвийг танин мэдэхэд чухал ач холбогдолтой түүх, археологийн үнэт өв юм.
Хөшөөдийн дүрслэлээс эртний нүүдэлчдийн хувцас хэрэглэл, зэр зэвсэг, гоёл чимэглэл төдийгүй тухайн үеийн уран сэтгэмж, дүрслэх урлагийн арга барилыг танин мэдэх боломжтой. Мөн хөшөө дурсгалын байрлал, бүтэц нь тэдгээрийг бүтээсэн хүмүүсийн зан үйл, шүтлэг, нийгмийн зохион байгуулалтын талаар мэдээлэл өгдөг.
Хөшөөн дэвсэгийн хүн чулууд
Сайхан сумын төвөөс зүүн тийш 26 орчим километрийн зайд, Нарийн хүрэмтийн голын зүүн дэнжид Хөшөөн дэвсэг хэмээх газар бий. Энд том, жижиг хэмжээтэй дөрвөн хүн чулуун хөшөө оршдог.
Хөшөөдийн орчимд тахилга, тайлгатай холбоотой байгууламжийн үлдэгдэл хадгалагдсан нь энэ газрыг Түрэгийн үеийн язгууртнуудын дурсгалыг хүндэтгэх зан үйлтэй холбоотой байсныг илтгэх нэгэн чухал баримт болдог. Хүн чулуун хөшөөд нь тухайн үеийн дайчид болон нийгмийн тодорхой байр суурь бүхий хүмүүсийг дүрслэн бүтээсэн байх магадлалтай ажээ.
Нарийн Хүрэмтийн чулуун хашлагат хөшөө
Сайхан сумын Нарийн хүрэмт хэмээх газарт хүн чулуун хөшөө, чулуун хашлага бүхий цогц дурсгал бий. Хүн чулуун хөшөөг тойруулан чулуугаар хашлага байгуулсан бүтэц нь энэ дурсгалын гол онцлог бөгөөд эртний түрэгүүдийн тахилга, тайлга, дурсгал хүндэтгэх зан үйлтэй холбоотой байсныг харуулдаг.
Энэхүү дурсгал нь тухайн үеийн нүүдэлчдийн шүтлэг, ёс заншил, дурсгалт байгууламжийн зохион байгуулалтыг судлахад үнэ цэнтэй эх сурвалж болдог тул аймгийн хамгаалалтад авч, хадгалалт хамгаалалтыг нь хариуцан ажиллаж байна.
Сайхан сумын нутагт хадгалагдаж буй эдгээр дурсгал нь Түрэгийн үеийн нүүдэлчдийн түүх, соёлын ул мөрийг өнөөг хүртэл хадгалсан өвөөрөө онцлог. Тэдгээр нь эрдэм шинжилгээний судалгааны чухал хэрэглэгдэхүүн төдийгүй Монголын түүх, соёлын өвийг олон нийтэд таниулах, аялал жуулчлалын шинэ чиглэл бий болгох боломжтой үнэ цэнтэй дурсгалууд юм.
