“Төгсбуянт-Түргэн сум 100” эрдэм шинжилгээний хурлыг Улаанбаатар хот дахь Түргэн сумын нутгийн зөвлөл, сумын Засаг даргын Тамгын газар, Иргэдийн төлөөлөгчдийн хурал хамтран өнгөрсөн амралтын өдөр /2025.01.25/-үүдэд “Чингис хаан” үндэсний музейд зохион байгуулж, Дөрвөд ястны эд өлгийн зүйл, морин хуурын, нутгийн байгалийн сайхныг харуулсан үзэсгэлэн дэлгэлээ.
Энэхүү хуралд академич, шинжлэх ухааны Гавьяат зүтгэлтэн, доктор бүхий 10 гаруй судлаачид оролцож, Дөрвөд түмний түүхэн замнал, археологийн эд өлгийн зүйл, сүм хийд, лам нараас 1939, 1945 оны дайнд оролцсон ахмад дайчид, 1945 оны бүх нийтийн санал хураалтад Түргэнчүүдийн оролцоо, 1927, 1933 оны сумын хүн амын тооллого зэрэг сэдвүүдээр архивын шинэ баримт нотолгоо бүхий илтгэл тавьж, сумын харьяат 200 гаруй төлөөлөл оролцлоо.
Энэ үеэр МУБИС-ийн дэд профессор На Сүхбаатар “Ховдын хязгаарын дөрвөдийн түүхэн замнал”, ТЕГ-ын Тусгай архив судлаач, түүхийн ухааны доктор На.Батболд “Дөрвөд далай ханы хошууны засаг ноёдын угсаа залгамжлал”, ШУА-ийн ОУСХ-ийн Орос судлалын ЭША, түүхийн ухааны доктор Н.Наранжаргал “Чандмань уулын аймгийн Төгсбуянт уулын хошуу байгуулагдсан түүхийн асуудал” зэрэг 10 гаруй сонирхол татсан илтгэлүүд хэлэлцүүлж, оролцогчид санал бодлоо илэрхийлсэн байна.
Төгсбуянтын хүрээ, Дөрвөд далай хан хошуу нутаг Түргэн сумын үүсэн байгуулагдсан түүхт 100 жилийн ой энэ онд болох бөгөөд, тус сумын Засаг дарга Б.Гомбосүрэн 100 жилийн ойг угтаж хийх ажлаа танилцуулаад, уугуул, суугуул иргэдэд хандан уриалга гаргаснаа сонордуулав.
Арвин их түүх, соёлын өв уламжлалтай, алдартнуудын өлгий нутаг Түргэн сум нь Улаанбаатар хотоос 1300 гаруй км, бөгөөд Хархираа, Түргэний уулс, түүний бэл, их нууруудын хотгорыг дамжсан нутагт Ачит, Үүрэг, Увс гурван нуурын дунд оршиж, хамгийн өндөр цэг далайн төвшнөөс дээш 4126 м өргөгдсөн Хархираа, Түргэний ноён оргил юм.
