Хөвсгөл аймагт аялал жуулчлалыг хөгжүүлэх зорилтын хүрээнд энэ сарын 29, 30-ны өдрүүдэд Чандмань-Өндөр суманд “Алунгоо эхийн сургаалын баяр” болно. Энэхүү баярыг Чандмань-Өндөр сумын Засаг дарга асан Ч.Энхтүвшингийн санаачилгаар Чингис хаан-ы мэндэлсний 840 жилийн ой тохиосон 2002 онд анх зохион байгуулжээ.
Түүнээс хойш баярын цар хүрээ өргөжин тэлж, өдгөө аялал жуулчлалын томоохон эвент болон хөгжиж, хоёр жил тутам уламжлал болгон тэмдэглэдэг болсон байна. Баярын хүрээнд эрдэм шинжилгээний хурал, өв соёлыг сурталчилсан урлагийн тоглолт, үндэсний бөхийн барилдаан, хурдан морины уралдаан зэрэг олон үйл ажиллагааг зохион байгуулах юм.
Чандмань-Өндөр сумын нутгаар урсах “Ариг”-ийн голыг Алунгоо хатны уугуул нутаг хэмээн зарим түүхч, судлаач үздэг бөгөөд энэ нутагт түүнтэй холбоотой домог, хууч яриа өнөөг хүртэл хадгалагдан үлджээ.
Алунгоо хатны дурсгалд зориулсан гурван метр өндөр хөшөөг 1992 онд Аригийн голын урд талын “Тарагны овоо” хэмээх өндөрлөгт босгосон бөгөөд уг бүтээлийн эх загварыг зураач, барималч Ц.Цэдэн-Иш зохион урлажээ. Хөшөө нь сумын төвөөс 12 км-ийн зайд оршдог.
“Монголын нууц товчоо”-нд тэмдэглэснээр, Алунгоо нь монголчуудын алтан ургийн дээд эмэг эх бөгөөд монгол аймгийн захирагч Добу мэргэний гэргий байжээ. Түүний эцэг нь хорь түмдийн ноён Хорилдай мэргэн юм.
Алунгоо, Добу мэргэнтэй ханилан амьдрах хугацаандаа Бэлгүнүтэй, Бэгүнүтэй хэмээх хоёр хүү төрүүлжээ. Харин Добу мэргэн нас барсны дараа Буха Хатаги, Бухату Салжи, Бодончар Мунхаг хэмээх гурван хүүтэй болсон тухай түүхэн сурвалжид өгүүлдэг.
Алунгоо эхийн хамгийн алдартай сургаал нь эв нэгдлийн үнэ цэнийг бэлгэдсэн “Таван сумны сургаал” юм. Тэрээр таван хүүгээ зэрэгцүүлэн суулгаж, хүн бүрд нэг нэг сум өгөөд хугалахыг хүсэхэд тэд бүгд амархан хугалжээ. Харин таван сумыг багцлан боож өгөөд хугалахыг даалгахад хэн нь ч дийлсэнгүй.
Үүний дараа Алунгоо эх:
“Та нар ганц ганцаар салбал нэгэн сум мэт амархан дийлдэнэ. Харин эв эеэ нэгтгэвэл багцалсан сум мэт бат бөх болж, хэнд ч амархан дийлдэхгүй” хэмээн сургасан нь өнөөдөр ч монголчуудын эв нэгдлийг бэлгэдсэн эрхэм сургаалын нэг болон уламжлагдан үлджээ.
