Хэнтий аймгийн Баян-Адарга сумын Дуурлиг нарсны дурсгалт газрын 160 дугаар булшинд хийсэн Монгол, Солонгосын хамтарсан малтлагаар 413 олдвор илрүүлжээ. Тэдгээрийн дотор Ромын эзэнт гүрний нутагт үйлдвэрлэсэн байж болзошгүй шилэн аяга, оршуулгын зан үйлд зориулсан хаш эдлэл, мөнгөн морины чимэглэл багтсан байна.
БНСУ-ын Үндэсний төв музей, Монголын ШУА-ийн Археологийн хүрээлэн, Монголын үндэсний музей хамтран 2023–2026 онд хийсэн малтлагын үр дүнг арваннэгдүгээр сарын 6-нд танилцуулжээ. Энэ нь шинээр булш нээсэн тухай бус, өмнө нь бүртгэгдсэн дурсгалын судалгааны үр дүн юм.
Тус музейн мэдээлснээр, Монголд одоогоор тогтоогдсон Хүннүгийн хамгийн том булш болох уг байгууламж үүдэвчийн хамт ойролцоогоор 73 метр урт, 14.5 метр гүн аж. Судлаачид есөн үе чулуун дараасыг авч, төв хэсэгт нь хоёр давхар модон бунхнаар хүрээлсэн авс байсныг тогтоожээ.
Олдворуудын дундаас бариултай шилэн аяга анхаарал татаж байна. Үүнийг Ромын эзэнт гүрний нутагт хийсэн байж болзошгүй гэж үзэж байгаа ч үйлдвэрлэсэн газрыг найрлагын шинжилгээгээр тодруулах юм. Харин мөнгөн морины чимэглэл нь Солонгосын хойгийн Пёньян орчмын Наннангийн булшнуудаас олдсон эдлэлтэй төстэй байна.
Эдгээр олдвор Хүннүгийн язгууртнууд Евразийн өргөн хүрээний солилцооны сүлжээнд холбогдож байсныг судлах чухал баримт болжээ. Гэхдээ эдлэлийн гарал, хийцийн төстэй байдал нь тухайн бүс нутгуудтай шууд худалдаалж байсныг дангаараа батлахгүй.
Булшийг МЭ I зууны сүүлээс II зуунд хамааруулж байгаа бөгөөд оршуулсан хүний хэн болох нь тогтоогдоогүй байна. Судлаачид авснаас илэрсэн шүд, үсний дээжийг шинжилж, оршуулсан хүн болон дагуул булшнуудад буй хүмүүсийн холбоог тодруулахаар төлөвлөжээ.
