Архангай аймгийн Эрдэнэбулган сум буюу аймгийн төвийн Дархан цаазат Булган уулын урд бэлд Заяын хүрээний хийдийн дурсгалт газар оршдог.
Анхдугаар Зая бандида Лувсанпэрэнлэй 1679 оны өвөл Төвөдөөс нутагтаа ирж, бурхны шашныг дэлгэрүүлэх, сүм хийд байгуулах, ном бүтээл туурвих ажлыг эхлүүлжээ. Тэрбээр 1631 онд суурь нь тавигдсан Заяын хийдэд Гүнрэг, Агва, Чойр, Жанрайсэг, Ханцан зэрэг таван дацанг байгуулж, байнгын хуралтай болгосон байна. Хожим Манжийн хаанаас “Гандангэжайлин” буюу “Төгс баясгалант буяныг дэлгэрүүлэгч” хэмээх нэрийг өргөмжлөн олгосноор хийд өргөжин тэлж, Заяын хүрээ болжээ.
Заяын хүрээний төлөвлөлт нь уулын өвөр талын бага зэргийн налуу энгэрт уламжлалт “хүрээ” хэлбэрийн дагуу урагш задгай байхаар зохион байгуулж, бүх барилгын хаалгыг урд зүг рүү харуулсан байна. Төв хэсэгт Зая бандида Лувсанпэрэнлэйн Лавран ордон байрлаж, ордны хэрмийн баруун хойд хэсэгт Цогчин дуганыг байгуулжээ. Харин гол хоёр байгууламжийн ар, мөн баруун болон зүүн талд бусад сүм дуган, дацанг төлөвлөн байрлуулсан байна.
Эдүгээ Заяын гэгээний хийдийн цогцолборт аймгийн музей байрлаж буй Гүдэн сүм, Баруун ба Зүүн Сэмчин, Цогчин дуганы үлдэгдэл, мөн шашин номын хурлын үйл ажиллагаа явуулж буй Сандуй хувилгааны дуган зэрэг багтаж байна.
Энэхүү дурсгал нь түүх, соёлын үл хөдлөх дурсгалын “барилга, архитектурын дурсгал” ангилалд хамаардаг бөгөөд Монгол Улсын Засгийн газрын 2020 оны 13 дугаар тогтоолоор “Улсын хамгаалалтад байх түүх, соёлын үл хөдлөх дурсгалын жагсаалт”-д бүртгэгдсэн байна.
