Монголын уламжлалт гэрийн хээ угалз нь түүний бүтэц, утга агуулгын салшгүй хэсэг бөгөөд элбэг баян, аз жаргалтай, эв нэгдэлтэй амьдралыг бэлгэдсэн уламжлалт дүрслэлийг илэрхийлдэг.
Гэр цоохорлодог хүнийг “чимэглэгч” гэж нэрийднэ. Чимэглэгчийн ажил нь ур ухаан шаардсан хийгээд арвин туршлага бүхий ур чадвар, соёлын мэдлэг, бүтээлч сэтгэлгээ, байгальд ээлтэй хандлагыг шаарддаг.
Майдарын Насандэлгэр монгол гэр, авдар зэрэг гэр доторх тавилгын хээ угалзыг зурж, чимэглэх ажлыг 40 жилийн турш тасралтгүй хийж ирсэн бөгөөд өнөөдөр ч энэ ажлаа үргэлжлүүлсээр байна.
Тэрээр 1986 онд сургуулиа төгсөж ирээд Архангайн мод боловсруулах үйлдвэрт будагчин, чимэглэгчээр ажилд орж байжээ. Гэр цоохорлодог урчуудын хөдөлмөр монгол гэрийн уламжлалт хэв маягийг хадгалж, соёлын үнэт өвийг түгээн дэлгэрүүлэхэд чухал үүрэгтэй. Тэдний бүтээл нь байгальд ээлтэйгээс гадна хэрэглэгчдэд монгол ахуй, дэгжин гоо зүйг цогцоор нь илэрхийлдэг.
Ахмад будагчин Нархажид Насандэлгэртэй хамт олон жил ажилласан нэгэн бөгөөд одоо ч зааж зөвлөсөн хэвээр явна.
Зуу гаруй жилийн түүхтэй Архангайн мод боловсруулах үйлдвэрийн “арслантай” урт, богино хоёр авдар 1983 онд улсаас алтан медаль авч байсан түүхийг тэд өгүүлж байлаа.
Монгол гэрийн модыг цоохорлох нь зөвхөн гоёл чимэглэл биш, гүн гүнзгий утга, соёлын үндэс суурь оршдог.
Монгол гэрийн цоохорлох урлагийг хойч үедээ өвлүүлэхийн тулд энэ ур чадварыг эзэмшсэн хүмүүстэй хамтран сургалт зохион байгуулах, залуу үед заан сургах, цоохорлохтой холбоотой уламжлалт арга техникийг баримтжуулж сургалтын материалаар хангах нь чухал. Мөн түүх, утга учрыг судлан ном бүтээх, цоохорлоход ашигладаг уламжлалт хэрэгслийг хадгалах, нөхөн сэргээх, уг урлагийг сурталчлах үзэсгэлэн, фестиваль зохион байгуулах, түүнчлэн энэ чиглэлийн онлайн платформ ажиллуулан олон нийтэд дэлгэрэнгүй танилцуулах нь өв соёлыг хадгалж, хойч үед өвлүүлэхэд бодитой хувь нэмэр оруулах юм.
