Халх угсаатны бүлэг нь Монгол Улсын нийт хүн амын 80 гаруй хувийг эзэлдэг. Архангай аймгийг халхынхны нутаг хэмээн түүхэн судар номд бичсэн нь бий. Архангай аймгийн музейд халх хувцасны үзмэр бий.
Халх хувцас, гоёл нь монгол хувцас, гоёлын ерөнхий шинжийг тодорхойлдог. Халх эрэгтэй дээлийн зах, энгэрийн эмжээр дан заримдаа хоёр, гурван үе эмжих бөгөөд энгэр тавиу өргөн, урт ханцуйтай, ар хормой өвөр хормойноос тавиу уртавтарт байдаг онцлогтой. Цаг, улирлын онцлогоос хамааран хантааз, хүрэм, дахыг дээлийн гадуур өмсөнө. Эрчүүд тоорцог, хилэн, лоовууз, юүдэн зэрэг олон төрлийн малгай өмсөнө.
Эхнэр дээл нь ханцуйны уг мөрнөөс дээш гарсан түнтгэр мөртэй, урт ханцуйтай, ханцуйны үзүүрт цомбон нударгыг залуу эмэгтэй, дэлбэн нутаргыг хижээл насны эмэгтэйчүүд хадна. Эхнэр дээлэнд уужийг давхар өмсдөг. Ууж нь ханцуйгүй, энгэр тууш задгай, урт нь дээлийн урттай эн тэнцүү. Мөн цээж урттай ууж гэж бий.
Хилэн малгай /сээтэн малгай/ нь халх эрэгтэй, эмэгтэй хүний гоёлын малгай юм. Цэнгэн мандахыг бэлэгшээсэн шовгор оройтой. 64-өөс 32 нугалаа ширээстэй, энэ нь Монголын олон овог угсаатныг төлөөлнө. Орой дээрх сампин нь Монголын олон угсаатны эвийн зангилаа буюу бат найман зангилаа хэмээнэ. Малгайн ар дахь бүчийг хийморь буюу бүч гэнэ. Бүчин дээр өлзий, ланз, луун, үүлэн хээг алтан утсаар урладаг байжээ. Мяндсаар хийснийг нь залаа гэнэ.
1439 онд Ойрадын Тогоон тайш өөрийгөө бүх Монголын хаанаар зарлаж, “миний бүх албат улаан залаа зүүгтүн” гэсэн зарлиг гаргаснаар улаан залаат монгол хэмээх болжээ. Эрэгтэй хүний хилэн малгай нь хивсэг нь дэрэвгэр дугуй, намхан оройтой байна.
Эмэгтэйчүүдийн хилэн малгай нь шовгор оройг дагуулан дөрвөн тал хамар, эвэр угалз бүхий мөнгөн чимэгтэй, хивсэгний урд хэсэгт мөнгөөр урласан норов эрдэнийг хадаж чимдэг. Оройн бат найман зангилааг нь шүр, сувд, алт, мөнгө зэргээр хийдэг байна.
