Монгол орны баруун хэсэгт сүрлэгээр сүндэрлэх Монгол Алтайн уулсын нэгэн томоохон нуруу нь Хар азаргын нуруу юм.
Говь-Алтай аймгийн Халиун, Цээл сумдын нутгийг дамнан орших тус нуруу нь байгалийн өвөрмөц тогтоц, уулын экосистемээрээ онцлог бөгөөд аймгийн тусгай хамгаалалттай газар нутгийн нэгэнд багтдаг байна.
Судлаачдын үзэж буйгаар Хар азаргын нуруу нь Монгол Алтайн уулт тогтолцооны гол нурууны нэг бөгөөд уул зүйн байрлалын хувьд онцлогтой. Тус нуруу нь хурдас чулуулаг, гадаргын хэв шинж, уулсын хажуу, ландшафтын хувьд Монгол Алтайн дундаж өндөр уулсын нийтлэг төрхийг хадгалжээ.
Хар азаргын нурууны хамгийн өндөр цэг далайн түвшнээс дээш 3112 метрийн өндөрт өргөгддөг байна. Нурууны өндөр уулын бүсэд хуурайдуу, хүйтэвтэр уур амьсгал зонхилох бөгөөд Монгол Алтайн өндөр уулсын ян сарьдаг, тагийн бүсээс дооших ар, өвөр хажуу, бэлийн байгалийн онцлог энд бүрэлджээ.
Тус нуруу нь байгаль, экологийн хувьд чухал ач холбогдолтой. Судалгаагаар Хар азаргын нуруу нь Монгол орны шинэсэн ойн тархалтын хамгийн өмнөт хилүүдийн нэг бөгөөд ой бүхий газар нь ойролцоогоор 30 мянган га талбайг эзэлдэг байна.
Мөн Хар азаргын нуруунаас эх авдаг Шаргын гол нь Говь-Алтай аймгийн усны нөөц, байгалийн экосистемд чухал байр суурь эзэлдэг.
Хар азаргын нурууны нэртэй холбоотой нутгийн домог, хууч яриа ч бий. Нутгийнхны ам дамжин уламжилж ирсэн нэгэн домогт Чингис хааны онгоныг залж ирсэн хар азаргыг сэтэрлэн тавьснаар уг азарга энэ нуруунд нутагшсан тул “Хар азаргын нуруу” хэмээн нэрлэх болсон тухай өгүүлдэг.
Өдгөө Хар азаргын нуруу нь байгалийн унаган төрх, уулын экосистем, ой, усны эх бүрэлдэх орчныг хадгалсан Говь-Алтайн байгалийн үнэ цэнтэй нутгийн нэг бөгөөд байгаль хамгаалал, судалгаа, аялал жуулчлалын хувьд чухал ач холбогдолтой газар нутаг.
