Төрт ёсны Их баяр наадмаараа Монгол түмэн үндэсний дээл хувцсаараа гангарч, хотол олноороо төдийгүй дэлхийг баясуулан цэнгэдэг сайхан уламжлалтай. Үндэсний баяр наадмын хөтөлбөрт “Дээлтэй Монгол” наадам багтсан байдаг. Тэгвэл монголчуудын уламжлалт соёл, түүний дотор үндэстэн ястны дээл хувцас, эдлэл хэрэглэл, ардын урлагийг биет бус өвийг гадаад дотоодод сурталчлан таниулах, түгээн дэлгэрүүлэх зорилготой “Дээлтэй Монгол-2013” наадам өнгөрсөн 13-нд Сүхбаатарын талбайд зохион байгуулагдах байсан ч хойшлогдсон билээ.
Ангилал: Нийгэм
Монголын уран зохиол түүний дотор яруу найргийн ертөнцөд ихээхэн нэр хүнд, ач холбогдол бүхий нэгэн уралдаан байдаг нь “БОЛОР ЦОМ” яруу найргийн наадам юм. Уг наадам анх 1983 оноос хойш өнөөг хүртэл даруй 29 удаа зохиогджээ. Энэ жил 30 дахь удаагаа зохиогдоно. Монголчуудын тоог чухалчлан үздэг ёсоор энэ жилийн Болор цом наадамд яруу найрагчид өндөр ач холбогдол өгч буй бололтой. Хэрэв улсын баяр наадам байсан бол иймэрхүү тэгээр төгссөн тоотой наадмын бөхийн барилдаанд түрүүлсэн хүнд нь араатан, жигүүртнийхээ нэрийг хоёр давхарлаж өгөх хуультай. Харин Болор цом наадамд түрүүлсэн хүнд даанч цол өгдөггүй нь харамсалтай. Начин, шонхороо байг гэхэд ядаж болжмор, турлиах ч билээ нэр, хоч өгдөг байсан бол хэдийнээ цолны найраа энэ тэр нь бий болчихсон байхгүй юу. Гэсэн ч яруу найрагчид Болор цомынхоо «бэлтгэл»-д гарчихсан байгаа бололтой.
ҮДБЭЧ-ын хамт олон Монгол оронд ирсэн жуулчид болон монголчууддаа ардын урлагийн гайхамшигийг мэдрүүлж, зан заншил, ардын урлагаа сурталчлахаар “Монгол урлагийн гайхамшиг” тоглолтыг бэлтгээд байгаа ажээ.
Энэ жилийн үндэсний их баяр наадмын үдэш үзэгчдэд зориулсан шинэлэг, өвөрмөц тоглолтууд олон байсан юм. Тэдгээр тоглолтуудаас дэлхийн сонгодогт шигшигдэн эх орныхоо нэрийг хилийн чанадад гаргаж яваа монголын балетын шилдэг гоцлоочдын тоглолт яах аргагүй онцгой байсан шүү. Учир нь наадмаар үндэсний урлаг, өв соёлын түүхээ дэлгэх харуулсан зүйлсээр л оюуны цангаагаа тайлдаг үзэгчдэдээ “Монголын балетын хөгжил сан”-гаас ээлжит гэнэтийн бэлгээ задалсан нь энэ юм. Тэд энэ удаад “Монгол бахархал” нэрийн дор энэхүү тоглолтоо хийсэн нь учиртай гэнэ.
Монголын рок Рок поп урлагийг сонирхогчдыг цаг үргэлж байлдан дагуулж байдаг “Харанга” болон “Никитон” хамтлагийнхан хятадуудыг байлдан дагуулах сурагтай. Учир нь тус хоёр хамтлаг Хятадын “Woodstock” маягийн рок наадамд оролцохоор болжээ. Гурав хоног үргэлжлэх рокуудын наадамд оролцох хоёр хамтлагийнхан маргааш өмнөд хөршийг зорих юм байна.
Монгол түмний бахархалын их наадам болох “Дээлтэй монгол наадам” өнгөрсөн 13-ны өдөр зохион байгуулагдах байсан ч хойшлогдон энэ сарын 20-нд болохоор болжээ.
“Гарьд Магнай” киног монголчууд андахгүй. Үйл явдлын өрнөл, хэллэг сайтай, түүх уламжлалаа сайтар хадгалж бүтээж чадсан шилдэг кинонуудын нэгийг Урлагийн гавьяат зүтгэлтэн Ж.Бунтар найруулж, зохиолыг нь ардын зохиолч Ш.Сүрэнжав бичсэн. Энэхүү киноны дүр бүр дээр 20-30 хүнийг сорьж, пробонд оруулж шалгаж байж, шигшиж сонгосон гэдэг. Харин ганц л дүрийг шууд цохоод авсан нь Молиго Очирын дүрийг бүтээсэн Алтангэрэл юм. Ж.Бунтар гуай “Би энэ киноны найруулагчийн хувьд Молиго Очирын дүрд хэнийг тоглуулахаа шууд цохоод авчихья. Надад түүний л дүр тусаад байна” гэж хэлсэн нь Алтангэрэл байжээ.
Америкийн домогт дуучин Уитни Хьюстоны охин Бобби Кристина сүй тавьсан тухайгаа мэдэгдэв. 20 настай охины ирээдүйн хань нь түүний ах Ник Гордон юм. Кристинаг ахаасаа хүүхэд олсон тухай хэл ам тасарч дуусаагүй байтал, фэйсбүүк хуудсанд тэрээр Никтэй сүй тавьсан гэдгээ мэдэгджээ.Уитни Хьюстон асан Гордон хөвүүнийг 12 настайд нь өсгөж хүмүүжүүлэхээр үрчлэн авч байсан бөгөөд Бобби Кристинагийн хувьд тэрбээр нэг цусны ахан дүүс биш тул огт хамаагүй гэж үзэж байна. Одоогоор хуримын тов тодорхойгүй байгаа аж. Залуу хосууд юу ч ажралгүй дурлалдаа мансуурч байна.
Америкийн шүтээн нэвтрүүлгээс төрөн гарсан “Beyond 5” хамтлагийнхан 8-н улс үндэстнээр аялан 8-н дугаар сарын турш аялан тоглолт хийх гэж байна. Энэхүү тайлан тоглолтыг санаачлагч нь Есүс Христийн хожмын үеийн гэгээнтнүүдийн сүм юм. Аялан тоглолт 8-р сарын 2-нд Монгол улсаас эхлэн Кула Лампур, Сингапур, Кончиг Малайз, Тайланд, Камбодя, Хонг Конг орнуудад болж, хамгийн сүүлийн тоглолт 8-р сарын 29-нд Тайванд болсноор өндөрлөх юм байна.
“Хөх толбот хүмүүс” киноныхоо зураг авалтыг Франц улсад хийж, Хятадад нээлтээ хийж байсан DOZ энтертайнментийн захирал Ш.Доржсүрэн “Улаанбаатар их наадам”-аас шилдэг найруулагчийн шагнал, Францын “ВАЛ ДЕ ПАРИС” хэмээх кино уран бүтээлчдийн томоохон наадмаас тусгай байрын шагналыг хүртсэн билээ.